Trudno jest określić, który element rolek jest najważniejszy. Nie ulega jednak wątpliwości, że kółka są jednym z kluczowych komponentów rolek.
Ilość rozmów i dyskusji nad tym kawałkiem plastiku z dziurką w środku trudno mi zliczyć. Mnóstwo osób pytało mnie które są lepsze, jak je dobierać, co oznaczają podawane parametry.
To kółka, uzbrojone w łożyska, określają główne parametry jezdne takie jak przyczepność, opory toczenia, zwrotność i amortyzację czyli tłumienność. Nie należy zapominać, że od ich wytrzymałości zależy też nasze bezpieczeństwo.
Czym się kierować w ich wyborze (jeśli w ogóle jakiś mamy :-), na co zwrócić uwagę, czym się różnią dobre kółka od złych, jakie parametry określają właściwości kółek i co one praktycznie oznaczają? Co wpływa na zużycie kółek? Czy tzw twardsze będą ścierać się wolniej niż miękkie ?
Czy średnica i twardość to wszystkie parametry określające kółka ?
Wszystkie te pytania nasuwają się gdy stoimy w obliczu zakupu nowego kompletu kółek, a nie jest to wydatek mały.
Podobnie jak w przemyśle samochodowym gdzie do różnych pojazdów i różnych celów produkowane są opony o odmiennej, specyficznej dla danego zastosowania konstrukcji. Tak i producenci akcesoriów rolkarskich oferują kółka do różnych typów rolek, stylów i warunków jazdy. Analogie są daleko idące. Z kluczowymi parametrami takimi jak rozmiar czy profil spotkać można zarówno w odniesieniu do opon jak i kółek do rolek, a opony letnie i zimowe to niemal to samo co dla kółek typy 'indoor' i 'outdoor' (do zastosowań w halach i na zewnątrz). Oczywiście nie ma tu mowy o bieżniku i ciśnieniu (choć np. w rolkach terenowych występują i te parametry).
Średnica.
Określana w mm średnica zewnętrzna kółka nie wymaga specjalnego komentarza. Kółka do rolek produkowane są w zakresie średnic od 30 mm (street) do 110 mm (race). W wypadku freestyle slalomu i freeride-u zakres ten wynosi od 70mm do 84 mm, a biorąc pod uwagę 2mm gradację to 72, 74, 76, 78, 80, 82, 84 a nawet 90 mm. Średnica 78 mm to raczej rzadkość, a 84 to pomysł zastosowany w kilku typach rolek freeridowych jak np serii starszym modelu Cell firmy Powerslide czy ostatnim tchnieniu Salomona rolkach SmartSkate. Rollerblade w freerideowym modelu Platinum 8 stosuje kółka o średnicy 90mm, podobnie w planowym na rolk 2009 modelu Fusion 7. Jednak są to przypadki odosobnione Najpopularniejsze w rolkach do slalomu (jak i freeridu czy fitness) są średnice 72, 76 i 80. Najczęściej spotykane długości szyn w rolkach freestylowych: 243 i 231 przystosowane są odpowiednio do kółek 76mm i 80mm. Przy zastosowania układu tzw banana czyli układu, w którym skrajne kółka są nieco mniejszej średnicy, na ogół o 4mm dla szyn 231mm skarajne kółka to 72mm.
Doświadczenie dowodzi, że jest to dobry kompromis między zwrotnością i szybkością.
Wpływ tego parametru na właściwości jezdne jest dość prosty: średnica kółek jest wprost proporcjonalna do prędkości, a odwrotnie proporcjonalna do zwrotności rolek. Czyli mówiąc po ludzku czym większa średnica kółek tym na rolkach łatwiej będzie jeździć szybko ale trudniej będzie manewrować. To dość uniwersalna zasada znana powszechnie np. rowerzystom. Większe kółka sprzyjają pokonywaniu nierówności i na ogół lepiej amortyzują.
Dodatkowo, średnica wpływa na punkt ciężkości i wraz z jej wzrostem mamy wyżej usytuowany punkt ciężkości.
Dla zobrazowania wpływu średnicy na własności jezdne posłużę się dwoma skrajnymi przypadkami; w rolkach streetowych kółka są bardzo małe, a punkt ciężkości położony bardzo nisko przez co rolki są b. stabilne i stosunkowo zwrotne ale nie da się w nich pojechać w maratonie bo nie uda nam się na nich rozpędzić. Rolki do jazdy szybkiej mają kółka o dużych średnicach dochodzących do 110mm. Pędzi się na nich niemal bez wysiłku ale skakać czy szaleć między kubkami w slalomie się już na nich nie da, nie mówiąc o wjechaniu na rampę.
Pozostaje jeszcze omówienie średnicy wewnętrznej. Znakomita większość ma standardową średnicę 22mm do zastosowania najpopularniejszych łożysk 608. To również norma w rolkach do freestyle-u. Druga co do popularności średnica wewnętrzna to 16mm do łożysk 688 stosowanych często w rolkach do jazdy szybkiej. Występuje jeszcze bardzo rzadko spotykana średnica 19 mm do łożysk 698.
Profil.
Pod tym niewinnym pojęciem kryje się kształt jak i szeroko rozumiana konstrukcja kółka.
Podobnie jak w przemyśle oponiarskim do różnych celów stosuje się różne konstrukcje opon, tak i producenci kółek stosują różne 'kształty" kółek. Tu jest pewna korelacja ze średnicą: czym średnica zewnętrzna kółka mniejsza tym bardziej 'prostokątny' profil.
Eliptyczny stosowany w szybkich rolkach o dużych średnicach kół. Zapewnia stosunkowo dużą powierzchnię styku z podłożem przy odpychaniu i zapewnia b. mały opór toczny przy jeździe na wprost.
Kołowy najpowszechniej stosowany zarówno w rolkach fitness, freeride jak i do hokeja
prostokątny praktycznie jego zastosowanie ogranicza się do rolek streetowych o małych średnicach.
Do niedawna za optymalny do slalomu uznawany był profil okrągły np Gyro Slalom lub Hyper C+. Wynikało to techniki jazdy, a może z ograniczonego wyboru. Ostatnio popularność zdobywa profil eliptyczny zmniejszający opory toczenia przy panującej ostatnio tendencji jazdy na jednym lub dwóch kółkach. Przykładem mogą tu być modele Gyro Titan czy Seba 2008
Należy oczywiście mieć na uwadze fakt, że kółka zachowują swój fabryczny profil tylko przez krótki czas. Wraz z procesem ścierania się kółek zmienia się ich profil.
Rodzaj piasty (hub)
To raczej rzadko podawany parametr kółek. Chodzi tu głównie o ilość tzw. mięsa czyli stosując analogie ze świata opon o wysokość opony. W zależności od konstrukcji, producenta i przeznaczenia różny jest stosunek ścieralnej, elastycznej części do tzw hub-a czyli piasty. Różny jest też sposób łączenia plastikowej (b. rzadko aluminiowej) piasty z najczęściej poliuretanową częścią elastyczną. Jest tu wiele zmiennych, które trudno jednoznacznie sklasyfikować. Ten pomijany lecz bardzo istotny parametr wpływa na wytrzymałość, wagę, zdolności amortyzacyjne, odporność na odkształcenia i... w niezwykle istotny sposób na koszty produkcji.
Jak wiadomo kółko składa się z plastikowej piasty pełnej lub szprychowej wykonanej z twardego mało elastycznego tworzywa sztucznego bądź w nielicznych przypadkach ze stopów na bazie aluminium oraz części elastycznej wykonanej na ogół z poliuretanu. Oba elementy są bardzo trwale połączone w procesie wulkanizacji.
Można przyjąć zasadę, że czym mniejszy stosunek średnicy zewnętrznej piasty do średnicy zewnętrznej koła mniejszy tym koło jest lżejsze ale z oczywistych względów ma mniejszą żywotność, jego tendencja do odkształceń jest na ogół mniejsza. Ze wzrostem zewnętrznej średnicy piasty stosuje się też bardziej twarde mieszanki poliuretanu. Przykładem mogą być koła do jazdy szybkiej o bardzo dużej średnicy z ażurową piastą i cienkimi 'oponami'.
Inaczej wygląda sytuacja z konstrukcją kół do slalomu czy hokeja. W tego typu zastosowaniach stosuje się konstrukcje pełne z bardzo małą średnicą zewnętrzną piasty pozbawioną niemal szprych bądź z bardzo masywnymi szprych.
Od precyzji wykonania tego elementu zależy właściwa geometria kółka.Wciskane w piastę łożyska nie mogą się w niej ślizgać. Muszą też być w niej obsadzone barzdo precyzyjnie. W nalepszych konstrukcjach piasta wykonana jest z kilku elementów. Rozwiązania te są spotykane w nalepszych kółkach jak np. Seba DeLuxe niestety są też kosztowne. Nieistniejąca już firma PSI produkowała kółka z pisatami wyfrezowanymi z lotniczych stopów aluminium.
Twardość.
Ten parametr, a raczej jego definicja stosowana przez producentów budzi wiele kontrowersji i jest tematem dyskusji. Podawana przez producentów tzw. twardość wyrażana w skali "A" np. 78A, 80A, 82A, 83A itp. służy raczej zorientowaniu się nabywcy w rodzaju i przeznaczeniu kółka. Mówi bardziej o właściwościach niż jest jednoznacznym określeniem twardości; określa pośrednio przyczepność, opór toczenia i ścieralność.
Skala twardości oznaczana literą "A" jest używana w przemyśle do określania twardości tworzyw sztucznych. Jednak w wypadku kółek absurdalnie nie jest jednoznaczna i zależny od tego jak ją zdefiniuje konkretna firma i jakich przyrządów użyje do jej pomiaru. Nie jest to jeden, ustandaryzowany parametr przyjęty przez wszystkich producentów.
Jak pokazują testy kółka firmy Hyper są na ogół twardsze niż wynikało by to z oznaczenia, a z produktami Labedy jest dokładnie na odwrót.
Różnice wynikają z bardzo różnych mieszanek uretanu stosowanych przez poszczególnych producentów co powoduje, że są to czasami niemal inne rodzaje materiału. Jeden producent może wytwarzać dwa typy kółek o twardości 82A ale o różnej ścieralności czy innych właściwościach tocznych. Nie należy też zapominać o jakości użytego uretanu. Dobrzy chemicy mogą opracować kółka bardziej lub mniej trwałe zmieniając skład mieszanki uretanowej. Duży wpływ ma tu pigment stosowany do barwienia kółek. Czy zastanawialiście się dlaczego praktycznie nie występują kółka w kolorze czarnym ? Jak się okazuje czarne pigmenty nie sprawdzają się w mieszakach stosowanych w kółkach. Choć ostatnio uporano się z tym problemem i oferowana jest cała gama różnych kolorów kółek w tym bardzo dobre kółka o czarnej barwie uretanu.
Kółka różnią się w zależności od producenta i modelu to oczywiste, ale różnice występują nawet w obrębie tego samego modelu i twardości, a nawet tej samej partii produktu.
Generalna zasada, że kółka miękkie będą ścierać się szybciej jest prawdziwa. Wyjątkiem są kółka typu "indoor" czyli przeznaczone do jazdy w halach o bardzo gładkiej i dość śliskiej nawierzchni. Do ich produkcji stosuje się zupełnie inną chemię uretanu.
Podsumowując do freestyle-u czyli freeridu i slalomu szukajmy kół o profilu okrągłym bądź lekko eliptycznych, z litą piastą o małej średnicy zewnętrznej czyli grubych oponach, o twardości z zakresu 80A – 86A. Rozmiar, czyli średnica zewnętrzna z zakresu 76mm-80mm będzie zależała oczywiście od zastosowanej szyny. Osobiście używam największych jakie akceptuje szyna. Starajmy się o kółka markowe. Czołowi producenci posiadają w swojej ofercie koła specjalnie przeznaczone do slalomu, slide-ów czy freeride-u. Jeśli takowych nie oferują szukajmy wśród kółek przeznaczonych do hokeja.
Bardzo chciałbym powiedziedzieć: nalepsze są kóła takie to, a takie. Niestety idealnych kół nie ma. Zawsze będzie to kompromis między właściwościami: przyczepnością, twardością, wytrzymałością, a ścieralnością, wagą czy w końcu ceną.